Krija joga: co to jest, jak wygląda praktyka i droga do inicjacji

Poradnik przygotował Yoga Bazar, sklep z matami i akcesoriami do jogi działający od 2014 roku, z ponad 10 000 pozytywnych opinii.

Co to jest krija joga

Zanim usiądziesz do medytacji, w linii Joganandy robisz około 15 minut ćwiczeń energetyzujących. Potem siedzisz nieruchomo z prostymi plecami i ćwiczysz technikę koncentracji albo medytacji. Po inicjacji dochodzi technika krija, w której według tradycji w myślach prowadzi się energię życiową w górę i w dół wzdłuż kręgosłupa. To opis tradycji, a nie anatomii.

Krija joga (Kriya Yoga) to system jogi złożony z kilku poziomów pranajamy, czyli pracy z oddechem, mantry i mudry. Według opisu praktykujących odnowił ją Lahiri Mahaśaja, którego w 1861 roku, jak opisuje tradycja, inicjował Mahawatar Babadźi. Na Zachodzie upowszechnił ją Paramahansa Jogananda: od 1920 roku uczył w USA, a w 1946 roku wydał „Autobiografię jogina”.

• Nazwa pochodzi od sanskryckiego rdzenia kri, czyli robić, działać, tego samego co w słowie karma. Jogananda tłumaczył krija jogę jako zjednoczenie z Nieskończonym przez określone działanie („Autobiografia jogina”, rozdział 26).
• Stopnie: Lahiri Mahaśaja podzielił krija jogę na cztery części. Drugą, trzecią i czwartą nazywa się wyższymi krijami i poznaje się je później.

Inne style i ich różnice opisuje nasz przewodnik po stylach jogi.

Krija, krije i shatkarmy: trzy znaczenia jednego słowa

Słowo krija oznacza w jodze trzy różne praktyki:

• Kriya Yoga z linii Lahiriego i Joganandy. Tak zwykle rozumie się tę nazwę i o tej tradycji jest ten poradnik.
• Krija w kundalini jodze. Według 3HO to kompletna, ustalona sekwencja pozycji, oddechu i skupienia, łagodna albo fizycznie wymagająca. Jak wyglądają krije w kundalini jodze, opisujemy osobno.
• Shatkarmy w hatha jodze. Hatha Yoga Pradipika nazywa „kriyas” sześć technik oczyszczania ciała, m.in. neti, dhauti i basti, i zaleca je tylko przy nadmiarze tłuszczu lub śluzu, a pozostałym odradza. To opis historyczny, nie instrukcja. Tekst Hatha Yoga Pradipiki omawiamy we wpisie czym jest hatha joga.

Krija joga ćwiczenia: co możesz robić sam, a czego uczy się po inicjacji

Techniki krija nie opisuje ani „Autobiografia jogina”, ani organizacje, które jej uczą: technikę krija dostajesz dopiero przy inicjacji. Jogananda pisał w rozdziale o krija jodze „Autobiografii jogina”, że właściwej techniki trzeba się nauczyć od „kriyabana”, czyli osoby inicjowanej w krija jogę.

Self-Realization Fellowship (SRF), organizacja założona przez Joganandę, przekazuje techniki pod przyrzeczeniem poufności. Stowarzyszenie Kriya Yoga Polska prosi inicjowanych, by nie ujawniali technik innym. Dlatego nie znajdziesz tu instrukcji krija, tylko to, co tradycja udostępnia publicznie.

Co możesz ćwiczyć sam: medytacja dla początkujących według SRF

Tę instrukcję SRF publikuje otwarcie. Nie ma w niej wstrzymywania oddechu ani szybkiego oddychania.

Jogananda radził też, by nie medytować na leżąco ani na stojąco. Jak wyrobić sobie nawyk siedzenia w ciszy, opisujemy we wpisie jak zacząć medytować.

Czego uczy się dopiero w szkole

Z lekcji SRF poznajesz trzy techniki przygotowawcze: ćwiczenia energetyzujące, koncentrację Hong-Sau i medytację Aum. Wykonania uczą lekcje, a sama krija to według SRF zaawansowana technika pranajamy, którą poznajesz przy inicjacji. Po niej przychodzą wyższe krije. O technikach oddechowych piszemy w sekcji o bezpieczeństwie.

A nadi śodhana i mantra Om?

Nadi śodhana, czyli oddech naprzemienny, i śpiewanie mantry Om bywają podawane jako ćwiczenia krija jogi, także w poprzedniej wersji tego poradnika. Źródła linii Lahiriego i Joganandy nie wymieniają nadi śodhany wśród swoich technik.

Om pojawia się w nazwie techniki medytacji Aum z lekcji SRF, ale jej wykonania SRF uczy dopiero w lekcjach. Samo śpiewanie Om to ogólna praktyka jogi, a o mantrze piszemy we wpisie czym jest mantra.

Jak wygląda droga do inicjacji w krija jogę

W linii Joganandy, czyli w Self-Realization Fellowship (SRF), zamawiasz kurs domowy: 18 lekcji, co 2 tygodnie przez 9 miesięcy. W tym czasie ćwiczysz trzy techniki przygotowawcze: ćwiczenia energetyzujące, koncentrację Hong-Sau i medytację Aum. Z 17. lekcją przychodzi zaproszenie do złożenia prośby, a po około 8 miesiącach nauki możesz poprosić o inicjację.

SRF porównuje ten czas do aklimatyzacji alpinisty przed Himalajami. Kto nie chce inicjacji, może dalej uczyć się z lekcji. Lekcje są płatne, aktualną kwotę podaje SRF.

W linii Paramahamsy Hariharanandy, czyli w Kriya Yoga Institute, nie ma kursów korespondencyjnych. W Polsce tę linię prowadzi Stowarzyszenie Kriya Yoga Polska, a inicjacja odbywa się na weekendowym seminarium:

• Piątek wieczorem: około 90-minutowy wykład wstępny. Piątkowy wykład jest otwarty dla wszystkich i bezpłatny.
• Sobota od rana do wieczora: ceremonia inicjacji, nauka technik pierwszego poziomu i medytacje.
• Niedziela: medytacje i pytania.

Potem ćwiczysz sam i zwykle raz w tygodniu medytujesz w grupie. Na ceremonię przynosisz pięć owoców i pięć kwiatów. Jest opłata rejestracyjna i datek, aktualne kwoty podaje organizator.

Nie oceniamy, która linia jest „prawdziwa”: każda organizacja ma własną linię mistrzów i własny sposób nauczania. Wszystkie trzy wyrastają z tradycji indyjskiej, a jak joga łączy się z tą duchowością, opisujemy we wpisie joga a hinduizm.

Krija joga w Polsce: gdzie się jej nauczyć

W Polsce działają co najmniej dwie linie krija jogi: SRF, organizacja Joganandy, oraz Stowarzyszenie Kriya Yoga Polska z linii Paramahamsy Hariharanandy. Regularne programy inicjacyjne w Polsce organizuje Stowarzyszenie.

• Stowarzyszenie Kriya Yoga Polska organizuje kilka programów inicjacyjnych w roku w różnych miastach, w 2026 roku m.in. w Poznaniu, Gdyni, Katowicach i Warszawie (stan na wrzesień 2026).
• Grupy medytacyjne Stowarzyszenia działają w Gdyni, Kołobrzegu, Krakowie, Katowicach, Poznaniu i Warszawie, ale tylko dla osób inicjowanych w tej linii.
• Centrum w Tłuczaniu: Stowarzyszenie kupiło nieruchomość we wsi Tłuczań w powiecie wadowickim na Centrum Kriya Yogi w Polsce.
• SRF: na lekcje zapisujesz się przez stronę SRF, a w Warszawie działa krąg medytacyjny SRF.
• Babaji's Kriya Yoga ma polskojęzyczną stronę, ale ostatni termin inicjacji w Polsce widoczny na niej to 2019 rok (stan na wrzesień 2026).

Nasza rada: zanim pojedziesz na inicjację, przyjdź na otwarty piątkowy wykład. Jeśli dopiero uczysz się siedzieć w ciszy, podstawy znajdziesz we wpisie jak zacząć medytować.

Czy krija joga jest dla ciebie i czym różni się od kundalini i hatha

Krija joga to praktyka dla osób, które szukają medytacji w tradycji duchowej: to medytacja, nie trening. Jogananda przedstawiał Lahiriego Mahaśaję, urzędnika prowadzącego życie rodzinne, jako dowód, że da się ją prowadzić, żyjąc w pełni w świecie. Stowarzyszenie Kriya Yoga Polska opisuje ją jako prostą technikę bez wyrzeczeń, dla osób z rodzinami i dla mnichów.

Tabela porównuje krija jogę z dwoma stylami, w których też pada słowo krija.

Program z badania i przeciwwskazania oddechu ognia opisujemy we wpisie o kundalini jodze.

Czy krija joga to religia?

SRF pisze, że lekcje może dostać każdy, niezależnie od wyznania, a Stowarzyszenie Kriya Yoga Polska, że krija joga „nie jest związana z żadną religią”.

Zarazem cel praktyki opisuje się językiem duchowym. Jogananda nazywał krija jogę zjednoczeniem z Nieskończonym, inicjacja w SRF to według organizacji diksza udzielana przez guru, Joganandę, z rytuałem prowadzonym przez upoważnionego przedstawiciela, a ceremonia w Stowarzyszeniu obejmuje ofiarę dla Boga i mistrzów. Oba opisy pochodzą od samych organizacji.

Czy ta praktyka pasuje do twoich przekonań, ocenisz sam. Jak na tę kwestię patrzy Kościół katolicki, piszemy we wpisie joga i medytacja a Kościół.

Czy krija joga jest bezpieczna?

Według NCCIH medytacja zwykle niesie niewiele ryzyka, ale badań nad jej bezpieczeństwem jest mało, więc pewnych stwierdzeń brak. W przeglądzie 83 badań z 2020 roku, obejmującym 6 703 osoby, około 8% uczestników miało negatywne skutki, najczęściej lęk i depresję.

Takie skutki mogą się pojawić także u osób bez wcześniejszych problemów psychicznych. Przegląd dotyczy medytacji ogólnie, a nie krija jogi.

• Oddech. Techniki oddechowe z inicjacji ćwicz tak, jak cię nauczono, a nie „na zapas” z internetu. Nie wstrzymuj oddechu z własnej inicjatywy, bo według Harvard Health wstrzymanie może podnosić ciśnienie. NCCIH radzi początkującym unikać forsownego oddychania.
• Nauczyciel. Według NCCIH nauka bez nadzoru wiąże się z większym ryzykiem, więc pytaj o przygotowanie i doświadczenie nauczyciela. Sam Jogananda pisał, że intensywną praktykę podejmują tylko zaawansowani jogini, pod okiem guru.
• Rozmowa przed inicjacją. W ciąży, przy chorobach przewlekłych i w starszym wieku porozmawiaj z lekarzem i nauczycielem, jak radzi NCCIH. W ciąży NCCIH radzi też unikać długiego bezruchu i długiego leżenia na plecach. Nasza rada: tak samo zrób, jeśli leczysz się psychiatrycznie albo masz za sobą epizod psychozy.
• Kiedy przerwać. Przy zawrotach głowy, narastającym lęku albo pogorszeniu nastroju przerwij i porozmawiaj z nauczycielem, a gdy objawy się utrzymują, idź do lekarza. To rada redakcji.
• Siad. Lotosu nie wymuszaj: NCCIH radzi początkującym unikać pozycji lotosu, a Jogananda odradzał medytację w lotosie, jeśli nie jest ci w nim wygodnie. Krzesło jest w porządku.

Wyszukiwanie „kriya yoga” w bazie PubMed daje 10 rekordów, jeśli pominąć prace o Sudarshan Kriya (stan na wrzesień 2026). Są wśród nich małe badania, np. pilotaż bez losowego przydziału u osób z depresją i badanie EEG 25 pracowników ochrony zdrowia. Z ich opisów nie wynika, że chodzi o krija jogę z linii Lahiriego.

Dlatego nie obiecujemy efektów zdrowotnych. Medytacja nie zastępuje leczenia ani wizyty u lekarza, co podkreśla też NCCIH.

Jak zacząć krija jogę i co przygotować

Siedzisko ważniejsze od maty

Krija joga to praktyka siedząca, więc ważniejsza od maty jest poduszka albo krzesło. Marek Rogowski, założyciel Yoga Bazar, mówi w podcaście Portal Jogi: „Na start, jak jadąc na stok — ja bym nie przeinwestowywał.”

• Krzesło jest w porządku, a lotosu nie wymuszaj. Jogananda radził podłożyć na krzesło wełniany koc. Wełniany koc Manduka Essential ma około 208 × 152 cm i 75% wełny z recyklingu. Złożony przykryje krzesło albo podniesie biodra w siadzie.
• Zafu, czyli okrągła poduszka do medytacji, podnosi biodra nad poziom kolan. Yoga Bazar ma w ofercie poduszki do medytacji zafu wypełnione łuską gryki i łuską orkiszową, o wysokości od 12 do 18 cm, marek Bodhi Yoga, Myga, Sayoga i marki własnej Yoga Bazar.
• Zafu z lnianym pokrowcem ma około 18 cm wysokości i 35 cm średnicy, a zamek pozwala dosypać albo ująć łuski gryki. Niższe zafu Sayoga Floral Breeze ma około 15 cm. Wysokość dobierzesz z wpisem jak dobrać poduszkę do medytacji.
• Koc pod kolana przydaje się przy siadzie na podłodze. Yoga Bazar ma w ofercie koce do jogi trzech marek: Manduka, Bodhi Yoga i marki własnej Yoga Bazar.
• Klocek na sztorc podniesie biodra tak samo jak złożony koc. Klocek korkowy Sayoga ma 22,6 × 12 × 7,4 cm i waży około 750 g. Marek mówi: „Dla mnie idealny uniwersalny klocek to korkowy — cięższy od piankowego, ale sporo lżejszy od drewnianego.”

Inne modele znajdziesz wśród klocków do jogi, a do czego jeszcze się przydają, opisujemy we wpisie jak używać klocków do jogi.

Na seminarium inicjacyjne Stowarzyszenie Kriya Yoga Polska prosi, by zabrać kocyk albo matę, poduszkę i luźne ubranie. Yoga Bazar nie ma sklepu stacjonarnego, ale doradza w wyborze sprzętu telefonicznie i mailowo.

Jak ruch na macie łączy się z medytacją, piszemy we wpisie joga a medytacja.

Skąd się wzięła krija joga: od Patańdżalego do Joganandy

Najstarsze użycie nazwy pochodzi z Jogasutr Patańdżalego. W sutrze 2.1 krijajoga, czyli joga działania, to trzy praktyki: tapas, czyli asceza, swadhjaja, czyli nauka, oraz iśwarapranidhana, czyli oddanie się Iśwarze, Bogu (przekład Wiwekanandy).

Według badaczki B. Miller to część nijam, drugiego stopnia ośmiostopniowej ścieżki. Te trzy praktyki to definicja z Jogasutr, a nie opis techniki krija z linii Lahiriego. Nijamy opisujemy we wpisie jamy i nijamy, a cały system w tekście joga klasyczna.

Jogananda nazwał tak swoją praktykę i w rozdziale 26 „Autobiografii jogina” sam cytuje sutrę 2.1. Badacz D.G. White zauważa jednak, że dzieła Patańdżalego w pismach Joganandy wyraźnie brakuje.

Według tradycji Mahawatar Babadźi przekazał technikę Lahiriemu Mahaśai w 1861 roku w górach koło Ranikhet. Lahiri wolał uczyć w tajemnicy i bez zakładania organizacji. Jego uczeń Śri Jukteśwar był nauczycielem Joganandy, który w 1920 roku przyjechał do Bostonu, założył SRF i inicjował w krija jogę tysiące osób, w tym Gandhiego.

„Autobiografia jogina” po polsku

„Autobiografia jogina” ukazała się w 1946 roku, a dziś jest przetłumaczona na ponad 50 języków. SRF wydaje ją także po polsku, a katalog Lubimy Czytać notuje wydania Ravi z 2005 roku w przekładzie Anny Łobockiej-Oleksowicz i Alfaton z 2009 roku.

Stowarzyszenie Kriya Yoga Polska udostępnia polski audiobook. Techniki krija w książce nie ma, co Jogananda pisze wprost w rozdziale 26.

FAQ

Źródła

• Tradycja i organizacje: SRF Lessons, SRF Kriya Yoga Lessons, SRF A Beginner's Meditation, Kriya Yoga Polska: inicjacja, Kriya Yoga w Polsce, program seminarium w Warszawie, Babaji's Kriya Yoga, 3HO.
• Teksty: Autobiography of a Yogi, rozdz. 26, Jogasutry, ks. II, Hatha Yoga Pradipika, rozdz. 2.
• Wikipedia: Kriya Yoga school, Lahiri Mahasaya, Self-Realization Fellowship, Autobiography of a Yogi, Shatkarma.
• Bezpieczeństwo i badania: NCCIH, Meditation and Mindfulness, NCCIH, Yoga, Harvard Health, Farias i in. 2020.