Ahimsa: co to jest i jak wygląda w praktyce

Poradnik przygotował Yoga Bazar, sklep z matami i akcesoriami do jogi działający od 2014 roku, z ponad 10 000 pozytywnych opinii.

Ahimsa: co to jest?

W praktyce ahimsa to wybór, który robisz wiele razy dziennie. Gdy osoba obok schodzi głębiej w skłonie w siadzie, zostajesz przy swoim zakresie. W rozmowie, zanim coś powiesz, zastanawiasz się, co będzie dobre dla drugiej osoby.

Jeśli pytasz, co to jest ahimsa w jodze, najkrótsza odpowiedź brzmi: to zasada postępowania, którą stosujesz w każdym stylu. Najważniejsze fakty w skrócie:

• Znaczenie: niekrzywdzenie, niestosowanie przemocy. Tradycja odnosi je do myśli, słów i czynów.
• Miejsce w jodze: pierwsza z pięciu jam, a jamy to pierwszy z ośmiu członów jogi w Jogasutrach Patańdżalego.
• Zasięg: według najstarszego komentarza do Jogasutr obejmuje wszystkie istoty, w każdy sposób i zawsze. Nauczyciele jogi odnoszą ją też do tego, jak traktujesz siebie na macie.
• Zasada, nie styl: stosujesz ją tak samo w hatha, vinyasie czy ashtandze. Styl zajęć wybierzesz z przewodnika po stylach jogi.
• Poza jogą: to kluczowa cnota dżinizmu, buddyzmu i hinduizmu, o czym więcej w części o dżinizmie, buddyzmie i Gandhim.

Jak wygląda ahimsa na macie

Na macie ahimsa w praktyce to kilka prostych decyzji w każdej pozycji. Nie chodzi o to, żeby ćwiczyć mniej, tylko żeby nie wciskać się w pozycję na siłę i nie przepychać się przez ból.

• Zatrzymujesz się przy łagodnym rozciąganiu, nie przy bólu. W skłonie w rozkroku w siadzie rozsuwasz nogi tylko do łagodnego rozciągania w pachwinach i pochylasz się na tyle, na ile ciało pozwala. Przy bólu albo wyczerpaniu przerywasz albo odpoczywasz.
• Pozycja dziecka z podparciem. Siadasz na piętach, na klocku albo na zwiniętym kocu pod biodrami, a klocek kładziesz pod czoło, jeśli tak ci wygodniej. Technikę opisuje wpis o pozycji dziecka.
• Siad bohatera na klocku. Klocek pod pośladkami ma być tak wysoko, żeby nie czuć napięcia w biodrach, kolanach i kostkach; zamiast klocka możesz podłożyć koc albo wałek. Przy bólu pomijasz pozycję. Szczegóły są we wpisie o pozycji bohatera.
• Wariant zamiast wersji „z okładki”. Bierzesz modyfikację, której potrzebujesz, i nie oceniasz swoich możliwości.
• Mówisz nauczycielowi o urazie, żeby mógł zaproponować modyfikację pozycji.

Jogasutry opisują pozycję (asanę) jako stabilną i wygodną. W tym duchu ahimsa na macie oznacza, że stabilność i wygoda są ważniejsze niż głębokość pozycji.

Z klockami i paskami szczególnie dużo pracuje się w jodze Iyengara. Klocek do pozycji dziecka czy siadu bohatera znajdziesz wśród klocków korkowych.

Kiedy przerwać ćwiczenie i z kim zacząć

Konkretne zasady praktyki bez forsowania podają amerykańskie instytucje zdrowia:

• Przy bólu albo wyczerpaniu przerwij albo odpocznij, a gdy ból nie mija, idź do lekarza. Tak radzi Amerykańska Akademia Chirurgów Ortopedów (AAOS).
• Zaczynaj powoli, od podstaw, zamiast rozciągać się za daleko. Według AAOS częste urazy w jodze to przeciążenia i nadmierne rozciągnięcie szyi, barków, kręgosłupa, nóg i kolan.
• Przy chorobach lub urazach porozmawiaj z lekarzem przed jogą i powiedz o nich nauczycielowi przed zajęciami (AAOS).
• Joga jest zwykle bezpieczna dla zdrowych osób pod okiem wykwalifikowanego nauczyciela, a nauka bez nadzoru wiąże się z większym ryzykiem, jak podaje NCCIH. Najczęstsze urazy to według NCCIH skręcenia i naciągnięcia.

Joga nie zastępuje leczenia ani rehabilitacji.

Ahimsa poza matą: słowa, myśli i jedzenie

Poza matą ahimsa działa w zwykłych sytuacjach: w rozmowie, w myślach o kimś, kto cię zranił, i przy wyborze tego, co jesz.

Najstarszy komentarz do Jogasutr mówi, że mowa ma służyć wszystkim i nie szkodzić. Prawda, która służy tylko krzywdzie, nie jest już prawdomównością. Stąd prosta reguła: najpierw pomyśl, co dobre dla innych, potem mów.

Tradycja indyjska wyróżnia trzy rodzaje krzywdy: złość żywioną w myślach, obraźliwą mowę i przemoc w czynach. Krzywdą jest więc nie tylko uderzenie, ale też obraźliwe słowo.

Gdy łapiesz się na myśli o odwecie, przywołujesz myśl przeciwną. Komentarz do Jogasutr podaje przykład takiej myśli: „zabiję tego, kto mnie krzywdzi”. Nazwę techniki i numer sutry podaje część o Jogasutrach. Uważność na własne myśli ćwiczysz też w medytacji, a pierwsze kroki opisuje wpis o tym, jak zacząć medytować.

Według Jogasutr liczy się też krzywda zlecona albo zaakceptowana, a nie tylko ta, którą wyrządzisz sam. Na przykład prośba, żeby ktoś w twoim imieniu powiedział komuś coś przykrego, nie zdejmuje z ciebie odpowiedzialności.

Podobnie szeroko rozumiał ahimsę Gandhi: obejmowała dla niego także złe myśli, nienawiść, ostre słowa, nieuczciwość i kłamstwo. Więcej o nim w części o dżinizmie, buddyzmie i Gandhim.

Czy ahimsa oznacza wegetarianizm?

Jogasutry nie podają zasad diety. W pełnych przekładach sutr, Woodsa i Johnstona, nie ma przepisów o mięsie ani o jedzeniu.

W tradycji mięso wraca jednak w kilku miejscach:

• najstarszy komentarz do Jogasutr jako przykład krzywdy z chciwości podaje zabicie zwierzęcia dla mięsa albo skóry;
• Hatha Yoga Pradipika, podręcznik hatha jogi, wyklucza z diety jogina mięso i ryby, obok m.in. alkoholu, czosnku i cebuli;
• w dżinizmie to ścisła reguła: bez mięsa, ryb, alkoholu i miodu.

W tekstach hinduizmu nie ma w tej sprawie jednomyślności. Jogasutry nie stawiają warunku diety: czy i jak ograniczysz mięso, decydujesz sam. Podobnie odpowiada nauczycielka jogi w artykule w Yoga Journal: według Jogasutr nie musisz zostać wegetarianinem.

Skąd pochodzi słowo i co mówią Jogasutry

Co znaczy słowo ahimsa

Słowo pochodzi z sanskrytu: przedrostek a- oznacza przeczenie, a hiṃsā to krzywda albo szkoda. Rdzeń hiṃs znaczy „uderzać, ranić”, a słownik sanskrytu Moniera-Williamsa tłumaczy ahiṃsā jako „nieranienie niczego”.

Po polsku piszesz ahimsa albo ahinsa: słownik PWN notuje obie formy. Odmiana: ahimsa, ahimsy, ahimsie.

Ahimsa w Jogasutrach: sutry od 2.29 do 2.35

Ahimsa pojawia się w drugiej księdze Jogasutr Patańdżalego. Numery sutr podajemy za dwoma angielskimi przekładami: przekładem Woodsa z komentarzem i przekładem Johnstona. Komentarz, na który się powołujemy, to najstarszy znany komentarz do sutr, tradycyjnie przypisywany Wjasie.

1. 2.29: joga ma osiem członów: jama, nijama, asana, pranajama, pratjahara, dharana, dhjana i samadhi. Do tej listy nawiązuje nazwa ashtanga jogi.
2. 2.30: pięć jam, z ahimsą na pierwszym miejscu. Według komentarza pozostałe jamy i nijamy wyrastają z ahimsy.
3. 2.31: jamy stają się „wielkim ślubem” (mahāvrata), gdy obowiązują bez wyjątków: bez względu na istotę, miejsce, czas i okoliczności. Komentarz podaje przykład: rybak, który krzywdzi tylko ryby, albo wojownik, który krzywdzi tylko w bitwie, robi wyjątek, więc to jeszcze nie wielki ślub.
4. 2.33: gdy przeszkadzają myśli sprzeczne z jamami, pielęgnujesz ich przeciwieństwo. Ta technika nazywa się pratipaksza bhawana, a komentarz ilustruje ją myślą „zabiję tego, kto mnie krzywdzi”.
5. 2.34: krzywda może być wyrządzona, zlecona albo zaakceptowana, może wynikać z chciwości, gniewu albo zaślepienia i być łagodna, średnia albo silna. Komentarz liczy z tego 81 odmian krzywdy.
6. 2.35: według Jogasutr w obecności kogoś, kto ugruntował się w ahimsie, ustaje wrogość. To słowa tradycji, a nie obietnica efektu.

Niektórzy nauczyciele czytają sutrę 2.31 łagodniej: wielki ślub to droga nielicznych, a pozostali dopasowują jamy do swojego zajęcia, miejsca, czasu i okoliczności.

Pięć jam: ahimsa i pozostałe cztery

Ahimsa stoi na pierwszym miejscu, bo według najstarszego komentarza do Jogasutr pozostałe jamy i nijamy wyrastają z niekrzywdzenia. Tabela zbiera pięć jam i skutki, które przypisują im sutry od 2.35 do 2.39.

Skutki to słowa tradycji, nie obietnica. Jamy razem z nijamami opisuje wpis jamy i nijamy.

Ahimsę wymienia też Hatha Yoga Pradipika, wśród dziesięciu zasad postępowania, obok m.in. prawdomówności, niekradzenia, współczucia i umiarkowanej diety.

Ahimsa poza jogą: dżinizm, buddyzm i Gandhi

W najstarszych wersetach Wed słowa ahimsa nie ma. Jako cnota pojawia się m.in. w Upaniszadzie Ćhandogja, a dziś jest kluczową cnotą dżinizmu, buddyzmu i hinduizmu.

• Dżinizm: ahimsa to pierwszy z pięciu wielkich ślubów. Na ścianach świątyń dżinijskich często widnieje napis „ahimsā paramo dharmaḥ”, czyli „niekrzywdzenie jest najwyższym obowiązkiem”. Mahawira zastał ją jako regułę już ugruntowaną.
• Buddyzm: pierwsze z pięciu wskazań to powstrzymanie się od zabijania.
• Gandhi: zastosował ahimsę w polityce. Jego ruch oporu bez przemocy, satjagraha, wpłynął m.in. na Martina Luthera Kinga.

Te fakty zbiera hasło „Ahimsa” w angielskiej Wikipedii. We wszystkich tych tradycjach ahimsa jest zasadą postępowania, a nie techniką ćwiczeń. Style jogi, w których możesz ją stosować, porównuje przewodnik po stylach jogi.

Jak zacząć i jaki sprzęt pomaga ćwiczyć bez forsowania

Zacznij od zajęć z nauczycielem i powiedz mu o urazach, żeby zaproponował modyfikacje. Przy spokojnej praktyce ważniejsze od maty są pomoce: podkładasz je tam, gdzie ciało jeszcze nie sięga, zamiast ciągnąć się na siłę.

• Klocek. Yoga Bazar ma w ofercie korkowy klocek XXL (22,7 × 15 × 10 cm, ok. 950 g), który nie wyślizguje się ze spoconej dłoni. Podkładasz go pod pośladki w siadzie bohatera albo pod czoło w pozycji dziecka.
• Pasek. Yoga Bazar oferuje bawełniany pasek 2w1 o długości 200 cm z metalowymi regulatorami: pomaga w rozciąganiu i służy do noszenia maty. Więcej modeli w kategorii paski do jogi.
• Koc. Koc do jogi z lamówką (160 × 195 cm, 1,5 kg) daje stabilne podparcie w praktyce asan, na przykład zwinięty pod biodrami w pozycji dziecka. Inne znajdziesz wśród koców do jogi.
• Wałek. Wałek do jogi Sayoga (70 × 20 cm, wypełniony łuską gryki) daje stabilne podparcie w pozycjach leżących i siedzących. Więcej modeli w kategorii wałki do jogi.

Inne modele znajdziesz wśród klocków korkowych. Jeśli do praktyki dokładasz siad medytacyjny, przyda się poduszka zafu.

Jak dobrać poduszkę, opisuje wpis o tym, jaka poduszka do medytacji się sprawdzi. O łączeniu obu praktyk pisze wpis joga i medytacja.

Przy spokojnej praktyce dłonie zwykle zostają suche, więc sprawdzi się mata kauczukowa albo mata z PVC. Gdy dłonie się pocą, lepsze będą poliuretan (PU), korek albo mikrofibra, przy czym mikrofibra trzyma dopiero na mokro.

Yoga Bazar ma w ofercie matę Bodhi ECOPRO Diamond z naturalnego kauczuku o grubości 6 mm, która według karty bardzo dobrze trzyma na sucho. Mata Leela z PVC (4,5 mm) daje pewny chwyt na sucho.

Marek przypomina, że sprzęt ma wspierać, a nie wyręczać: „Czasami nawet najlepsza mata nie pomoże. Nie chodzi o to, żeby mata zrobiła wszystko za nas, a raczej żeby pomagała.”

Materiały porównuje wpis jaką matę do jogi wybrać. Gdy dłonie uciekają, pomoże ranking antypoślizgowych mat do jogi i wpis o tym, dlaczego ślizgasz się na macie. Gotowe propozycje na start są w kategorii maty dla początkujących.

Yoga Bazar doradza w doborze maty i akcesoriów telefonicznie i mailowo.

Najczęstsze pytania o ahimsę