Bhakti joga: co to jest i jak wygląda praktyka oddania

Poradnik przygotował Yoga Bazar, sklep z matami i akcesoriami do jogi działający od 2014 roku, z ponad 10 000 pozytywnych opinii.

Bhakti joga: co to jest?

W bhakti jodze nie ćwiczysz pozycji. Słuchasz opowieści o wybranym bóstwie, wracasz do niego myślą w ciągu dnia i kłaniasz się przed jego wizerunkiem. Według słownika PWN bhakti to „forma religijności polegająca na pełnym miłości uwielbieniu i oddaniu się wybranemu bogu”, a osoba, która praktykuje bhakti, to bhakta.

Najważniejsze fakty w skrócie:

• Słowo: pochodzi od sanskryckiego rdzenia bhaj, który znaczy m.in. dzielić się, uczestniczyć, czcić i kochać.
• Miejsce w hinduizmie: to jedna z trzech klasycznych ścieżek do mokszy, czyli wyzwolenia, obok karma jogi i dźniana jogi. Porównuje je tabela ścieżek jogi.
• Bhagawadgita: jej rozdział 12 nosi tytuł „Bhakti joga”. Tłumacze nazywają go też „Jogą oddania” albo „Drogą miłości”.
• Dziewięć form: ich listę podaje Bhagawata Purana, a omawia je część o dziewięciu formach bhakti.
• Bóstwo: wybiera je praktykujący, np. Krysznę, Ramę, Wisznu, Śiwę, Durgę albo Ganeśę.

Bhakti jogę nazywa się też bhakti margą, czyli ścieżką bhakti. Spotkasz też zapis bhaktijoga: tak nazywa ją polska Wikipedia.

Bhakti joga nie jest stylem ćwiczeń, jak style porównane w przewodniku po stylach jogi. To ścieżka religijna, a jej miejsce wśród nurtów hinduizmu opisuje wpis joga a hinduizm.

Jak wygląda praktyka bhakti

Bhakti praktykuje się w grupie, w domu albo w świątyni, a pieśni śpiewa się nawet pod drzewem czy nad rzeką. Najczęściej zobaczysz wspólny śpiew, mantrę na koralikach i drobną ofiarę.

Kirtan: śpiew na głosy

Kirtan to śpiew w formie wezwania i odpowiedzi: prowadzący śpiewa imiona bóstwa, a grupa powtarza albo odpowiada. Czasem przy kirtanie się tańczy. Tak opisuje go hasło „Kirtan” w angielskiej Wikipedii.

Śpiewowi zwykle towarzyszą instrumenty:

• harmonium;
• bęben, np. tabla albo mridanga;
• małe ręczne czynele, zwane kartalami albo karatalami.

Szeroko znana, także poza Indiami, jest maha-mantra Hare Kryszna: 16 słów złożonych z trzech imion, Kryszna, Rama i Hare. Brzmi tak: „Hare Kryszna Hare Kryszna, Kryszna Kryszna Hare Hare, Hare Rama Hare Rama, Rama Rama Hare Hare”.

Pieśń religijna to bhadźan, a śpiewane powtarzanie świętych imion to sankirtan. Czym jest sama mantra, wyjaśnia wpis o tym, czym jest mantra. Pracę z dźwiękiem jako osobną praktykę opisuje wpis o nada jodze, jodze dźwięku.

Dźapa: mantra na mali

Dźapa to medytacyjne powtarzanie mantry albo imienia bóstwa. Mówisz półgłosem, tak żeby słyszeć siebie, albo w myślach.

Powtórzenia liczysz na mali, czyli sznurze koralików. Według hasła „Japamala” w angielskiej Wikipedii mala ma zwykle 108 koralików i 109., koralik guru, którego się nie liczy. Używa się jej w kilku religiach Indii, a jej pełna nazwa to japamala.

Przykładem mantry z tradycji Śiwy jest Om Namah Śiwaja, czyli „cześć Śiwie”. Stałą liczbę powtórzeń dziennie wyznacza swoim inicjowanym członkom ruch Hare Kryszna, o czym piszemy w części o religii i ruchu Hare Kryszna.

Powtarzanie mantry w myślach to też sposób medytacji. Pierwsze kroki opisuje wpis o tym, jak zacząć medytować, a medytację z mantrą także wpis joga a medytacja.

Ofiara, pokłon i jedzenie ofiarowane bóstwu

Pudźa to drobna ofiara składana przed obrazem albo posążkiem bóstwa, najczęściej słodycze, owoce, liście albo woda. Bhagawadgita w wersecie 9.26 mówi, że Kryszna przyjmuje liść, kwiat, owoc albo wodę, jeśli ktoś ofiaruje je z oddaniem. Werset przeczytasz w przekładzie Edwina Arnolda i w polskim przekładzie ISKCON.

Bhaktowie często ofiarują bóstwu jedzenie przed posiłkiem. Prasad to zwykle wegetariańskie jedzenie ofiarowane bóstwu, które potem dzieli się między obecnych.

Pokłon, czyli pranama, to ukłon albo pokłon całym ciałem. W formie zwanej asztanga dandawat ziemi dotyka jednocześnie osiem części ciała.

Dziewięć form bhakti z Bhagawata Purany

Listę dziewięciu form bhakti podaje Bhagawata Purana w wersetach 7.5.23–24 (tekst wersetu na Vedabase). Wypowiada ją chłopiec Prahlada, syn króla demonów Hiranjakaśipu. W tym wersecie wszystkie dziewięć form jest skierowanych do Wisznu.

Nazwy podajemy w polskiej transkrypcji, a w nawiasie w zapisie naukowym, który spotkasz w tekstach angielskich:

1. śrawana (śravaṇa): słuchanie opowieści i tekstów o bóstwie;
2. kirtana (kīrtana): śpiew na cześć bóstwa, zwykle w grupie;
3. smarana (smaraṇa): pamiętanie o bóstwie w ciągu dnia;
4. padasewana (pāda-sevana): dosłownie służba stopom bóstwa, szerzej służba;
5. arćana (arcana): cześć oddawana wizerunkowi bóstwa;
6. wandana (vandana): modlitwa i pokłon;
7. dasja (dāsya): postawa sługi wobec bóstwa, o czym więcej w części o dasji, guru i własnym osądzie;
8. sakhja (sakhya): przyjaźń z bóstwem;
9. atmaniwedana (ātma-nivedana): całkowite oddanie siebie.

Żadna z tych form nie jest asaną, czyli pozycją jogi, dlatego bhakti joga nie ma asan do ćwiczenia. Jeśli szukasz praktyki z pozycjami, style porównuje przewodnik po stylach jogi.

Proces bhakti opisuje też Narada Bhakti Sutra: 84 sutry przypisywane mędrcowi Naradzie.

Bhakti joga a karma, dźniana i radża joga

Bhagawadgita uczy trzech jog: bhakti, dźniana i karma jogi. Radża jogę jako czwartą ścieżkę dodał późniejszy podział, który nie jest powszechnie przyjęty. Dlatego jedne teksty mówią o trzech ścieżkach, jak wpis o tym, czym jest joga, a inne o czterech, jak wpis joga a hinduizm.

Opisy ścieżek podajemy za hasłami „Karma yoga” i „Jnana yoga” w angielskiej Wikipedii.

Ścieżki się nie wykluczają, różni je akcent. Radża jogę opisujemy osobno we wpisie o jodze klasycznej (radża jodze).

Czy bhakti joga to religia i czy jest dla ciebie

Bhakti joga może być dla ciebie, jeśli lubisz wspólny śpiew, powtarzanie mantry albo cichą modlitwę. Jeśli szukasz ćwiczeń ruchowych, lepiej sprawdzi się styl oparty na pozycjach.

Religia, hinduizm i ruch Hare Kryszna

Tak, bhakti joga to praktyka religijna. Słownik PWN nazywa bhakti formą religijności w hinduizmie. Należy do praktyki religijnej wisznuizmu, śiwaizmu i śaktyzmu, a kirtan śpiewa się też w sikhizmie, w świątyniach zwanych gurdwarami. Związki jogi z hinduizmem szerzej opisuje wpis joga a hinduizm.

Czy traktujesz kirtan jako modlitwę, czy jako wspólny śpiew, zależy od ciebie. Mantry śpiewa się też na zajęciach kundalini jogi, ale tam są częścią zajęć ruchowych.

Z bhakti wiąże się ruch Hare Kryszna, czyli ISKCON, Międzynarodowe Towarzystwo Świadomości Kryszny. Założył go 13 lipca 1966 roku w Nowym Jorku A.C. Bhaktivedanta Swami Prabhupada. Według polskiej Wikipedii ruch wpisano w Polsce do rejestru związków wyznaniowych 31 stycznia 1990 roku, a w 2020 roku miał 22 ośrodki.

Wymogi ISKCON dotyczą inicjowanych członków tej organizacji, a nie bhakti w ogóle. Inicjowani nie jedzą m.in. mięsa, ryb ani jaj, nie przyjmują używek i codziennie powtarzają 16 okrążeń maha-mantry na 108 koralikach.

Dasja, guru i własny osąd

W wersecie o dziewięciu formach dasja to postawa wobec bóstwa, nie wobec osoby: adresatem wszystkich form jest Wisznu. Tradycja zna też oddanie nauczycielowi duchowemu, zwane guru-bhakti.

Bhagawadgita po wyłożeniu nauk zostawia decyzję słuchaczowi. Kryszna mówi Ardźunie: „Rozważ to wszystko, a potem czyń, jak uważasz” (18.63 w polskim przekładzie ISKCON). Ten sam sens ma werset w przekładzie Arnolda.

Nasza rada: nauczyciel kirtanu czy medytacji prowadzi praktykę, ale decyzje o twoim życiu, pieniądzach i zdrowiu zostają twoje.

Czy bhakti joga jest bezpieczna? Długi siad i kolana

Bhakti joga nie ma asan, ale kirtan i dźapa to często długie siedzenie na podłodze. Bhakti to praktyka duchowa, nie terapia. W jodze ogólnie urazy według NCCIH najczęściej dotyczą kolana i podudzia, dlatego przy długim siedzeniu pamiętaj o czterech zasadach:

1. Na start nie siadaj w lotosie. NCCIH radzi początkującym unikać pozycji lotosu. W siadzie skrzyżnym przy sztywnych biodrach, urazie kolan albo bólu dolnego odcinka pleców podnieś biodra na złożonych kocach, jak radzi Yoga Journal.
2. W siadzie bohatera, między piętami, usiądź na klocku, gdy pozycja obciąża kolana albo kostki (Yoga Journal).
3. Przy bólu przerwij albo odpocznij, a gdy ból nie mija, idź do lekarza. Tak radzi Amerykańska Akademia Chirurgów Ortopedów (AAOS).
4. W ciąży, w starszym wieku i przy chorobach porozmawiaj z lekarzem i prowadzącym o tym, co pominąć albo zmienić (NCCIH). W ciąży NCCIH radzi też unikać długiego bezruchu i długiego leżenia na plecach.

Jak usiąść po turecku z kocem pod biodrami, pokazuje wpis o pozycji krawca (Sukhasana).

Skąd pochodzi bhakti: Gita, purany i ruch bhakti

Bhagawadgita to część eposu Mahabharata: 18 rozdziałów i 700 wersetów rozmowy księcia Ardźuny z Kryszną przed bitwą na polu Kurukszetra. Oddaniu poświęca rozdział 12.

Bhagawata Purana to jedna z 18 wielkich puran: 12 ksiąg i 18 000 wersetów. Szerzy bhakti wobec Kryszny, a z niej pochodzi lista dziewięciu form.

Ruch bhakti zaczął się około połowy I tysiąclecia naszej ery w Tamil Nadu, na południu Indii. Prowadzili go poeci: wisznuiccy alwarowie i śiwaiccy najanmarowie. Od XV wieku ruch rozszerzał się na północy i wschodzie Indii. Ćajtanja (1486–1534) spopularyzował w Bengalu kirtan poświęcony Krysznie. Historię ruchu zbiera hasło „Bhakti movement” w angielskiej Wikipedii.

Oddanie zna też klasyczna joga. Jogasutry wymieniają oddanie się Iśwarze, czyli Bogu, jako jedną z dróg do samadhi. Wśród zasad jogi to iśwarapranidhana, czyli oddanie. Jamy i nijamy otwiera ahimsa, czyli niekrzywdzenie.

Jak zacząć bhakti jogę i co przyda się do długiego siadu

Zacznij od kirtanu w grupie albo dźapy w domu, w wygodnym siadzie. Lotosu na start nie potrzebujesz: biodra podnieś na poduszce albo złożonym kocu, a przy bólu przerwij albo odpocznij.

Przy praktyce siedzącej ważniejsze od maty są siedzisko, koc i mala. Na poduszce biodra mają być na poziomie kolan lub wyżej, jak radzi wpis o tym, jak wybrać poduszkę do medytacji.

• Wyższe zafu. Yoga Bazar ma w ofercie zafu z lnianym pokrowcem (średnica ok. 35 cm, wysokość ok. 18 cm), wypełnione łuską gryki, z zamkiem do regulacji wypełnienia. Według karty zafu unosi biodra ponad kolana.
• Niższe zafu. Poduszka zafu Myga ma ok. 12 cm wysokości i łuskę gryki w wewnętrznej saszetce. Jeśli potrzebujesz wyższego siedziska, karta radzi wyższe zafu. Inne modele są w kategorii poduszki zafu.
• Koc. Koc do jogi z lamówką (160 × 195 cm) złożony chroni kolana w pozycjach klęczących i podpiera biodra w siadach. Więcej modeli w kategorii koce do jogi.
• Mala do dźapy. Naszyjnik mala Myga Mallah Meditation Bead ma 108 drewnianych koralików, a praktykę według karty rozpoczyna i kończy koralik Guru. Inne znajdziesz wśród naszyjników i bransoletek mala.
• Wałek. Wałek do jogi Sayoga (70 × 20 cm) jest wypełniony łuską gryki. Przyda się, gdy po dłuższym siedzeniu odpoczywasz w leżeniu: według karty służy głównie do pozycji leżących. Więcej modeli w kategorii wałki do jogi.

Jeśli siadasz na macie, pamiętaj, że w siedzącej praktyce dłonie zwykle zostają suche, więc wystarczy mata kauczukowa albo mata z PVC.

Yoga Bazar doradza w doborze poduszki, koca i maty telefonicznie i mailowo.

Najczęstsze pytania o bhakti jogę